Opieka nad dziećmi z Salezjańskiego Domu dla Chłopców Ulicy w Sunyani (Ghana) – kontynuacja.

Witaj Przyjacielu!

Znikające kartki z kalendarza wskazują, że czas mija nieubłaganie, również ten, kiedy odczytałam Twój ostatni list. Choć wydarzenia, które naznaczyły początek czerwca są tylko wspomnieniem, to jednak w sercach piątki ochrzczonych z Sunyani na zawsze została wlana wiara. My od tego czasu możemy się tylko radować, że nasza wspólnota zwiększyła się o pięciu członków – Joseph, Atta, Michael, Emmanuel, Timothy. Szczególnie ten ostatni promieniuje nieznanym mi dotąd szczęściem.

Kilka dni temu rozpoczęłyśmy nasz jedenasty miesiąc w Ghanie i nawet bym tego nie zauważyła, gdyby nie obchodzone z dokładnością kalendarzową, święta kościele czy narodowe, uroczystości. Podczas, kiedy w głowie wciąż wspomnienia afrykańskich pierogów z barszczem, noworocznego szukania żółwi czy ghańskich pisanek, ogłoszenia parafialne nawoływały, że oto zbliża się Boże Ciało (Uroczystość Ciała i Krwi Pańskiej). Nie było to jednak w czwartek (jak przystało na Polskę), a w niedzielę. Dokładniej jednak rzecz ujmując, salezjańska parafia zaprosiła mieszkańców z wszystkich wiosek, na uroczystości trwające aż trzy dni. Sama procesja wydaje się być znajoma, bo cztery ołtarze, ludzie maszerujący za monstrancją, śpiewy i tańce (to ostatnie, to smak Ghany oczywiście). W dni poprzedzające odbył się pochód ze świecami oraz różaniec, a także spotkania z duchownymi.

Można wiec skreślić kilka dni w dzienniku, a za następną kartką ukryła się impreza pożegnalna ks. Piotra, który za kilka dni miał wyruszyć na podbój Polski. Jednak to szczególne pożegnanie dotyczyło zmiany miejsca Jego posługi, gdyż pod ośmiu latach pracy duszpasterskiej w Sunyani, dziś rozpoczyna swoją nową drogę – delegat ds. młodzieży Inspektorii Afryki Zachodniej. Nikt niestety nie liczył, ile osób przekroczyło w ostatnich dniach czerwca progi domu wspólnotowego, by powiedzieć Piotrowi „dziękuję”. Sama usłyszałam tylko jedno zdanie w odpowiedzi „taka nasza praca”.
Jak mówi jednak starosłowiańsko cerkiewne powiedzenie: w przyrodzie nic nie ginie. Tak więc, choć polską ambasadę opuścił w lipcu Piotr i Michał z Ashaiman, do drzwi zapukali dwaj goście. Asia i Gosia postanowiły odwiedzić naszą małą ojczyznę – Sunyani. Zamiast oferować im wycieczki z wykwalifikowanym przewodnikiem, na lotnisku powiedziałyśmy „welcome to Ghana”, a potem przyszedł czas na całą resztę. Natychmiast stały się częścią naszej rodziny, w której chłopaki wciąż uczą się wymawiać te imiona. Są ambitni, więc nic dziwnego, że możemy słyszeć od wczesnych godzin porannych „Asia! Gosia!” – chcą przecież dojść do perfekcji. Przyjazd naszych gości nie tylko zmienił liczbę obroni w okolicy, ale przede wszystkim my pokażemy dziewczynom Ghanę, a One z pewnością otworzą nam oczy na to, co zachwycało jeszcze jedenaście miesięcy temu.

W całym zamieszaniu bagażowym w nasze ręce trafiła jeszcze jedna torba, niby lekka, ale ogromnych rozmiarów. Przez kilka chwil tajemnicą była jej zawartość, jednak Gosia nie czekała zbyt długo – tutaj są gry z Polski! Tak wiec stało się. Pierwsze gry, zabawki i puzzle trafiły do naszego oratorium, a wszystko za sprawą wspaniałych ludzi, którzy odpowiedzieli na naszą akcję „gra dla dziecka na dzień dziecka”. Obie wiemy, że nie uda nam się dotrzeć do każdej osoby, jednak mam nadzieję, że uśmiechy uwiecznione na zdjęciach z oratorium Don Bosco Boys Home, staną się dowodem na to, jak wielkie dobro może przyjść w małym pudełku z grami. Co o tym myślisz?

Uwaga! W Ghanie należy ubierać kalosze i to nie jest żart. Burze nawiedziły nasze miasteczko wielokrotnie; nie raz miałam wrażenie, że nasz kot ma nocne spotkania z piorunami. Połamane drzewa papai są dowodem, że te nie kończą się przyjemnie. Jednak nie w tym rzecz. Chodzi o ryby, pływające w naszym oratorium. Jest ich dziesiątki, a nawet setki. Mają kolor czerwony, pomarańczowy, zielony, niebieski. Są okrągłe, ale i zimne w dotyku, z drugiej strony złapane nie wyślizgują się. Pytasz o nazwę gatunku? Te czerwone do coca – cola, pomarańczowe to fanta, zielone to sprite, a niebieskie star. Nazwy są Ci znane? Dziwiłabym się, gdyby nie. To oczywiście nazwy napojów pitych w Ghanie, a te rybki to kapsle z butelek, które porozrzucane na podłodze służą nam za obiekt łowczy. Pewnego dnia w mojej dłoni znalazł się patyczek i kawałek magnesu, podeszłam do kapsla i stało się jasne, że w następnych tygodniach nauczymy nasze dzieciaki łowić ryby, tudzież kapsle. Wędki były gotowe, staw zbudowany – czas zacząć zabawę.

Czy to byłoby na tyle z naszej wyobraźni? Nie tak szybko. Pamiętasz popołudnie, kiedy w ręku znalazły się noże? Nie, nie było bitwy, raczej wojna (!) z kartonami, które nie dawały się tak łatwo pokroić na małe kawałki. Kiedy jednak okazało się, że szala zwycięstwa przechodzi na naszą stronę, czas było wziąć w rękę pędzel (szpady nie było akurat) i pomalować kartoniki na kolory tęczy. Tym sposobem znalazłyśmy nowe zajęcie dla naszych architektów. Teraz w oratorium powstają kolorowe wieże, ślimaki na podłodze, czasem jeszcze wciąż nieokreślone konstrukcje, ale czy ktoś będzie się tym przejmować? Tylko nasza wyobraźnia.

Od dawna nosiłam się z zamiarem pokazania Ci czegoś: zeszytów Erica i Gabriela. Przecież to z nimi spędzamy najwięcej czasu w ostatnich miesiącach i to właśnie u tych chłopaków tak widoczny jest postęp w edukacji. Gabriel coraz płynniej czyta, robi wszelkie zadania z gramatyki i zaczął brać udział w konkursach z tabliczki mnożenia (które robią furorę wśród chłopaków, albo nagrody. Sama nie wiem). Z kolei Eric, z chłopca który nie potrafił usiedzieć na krześle, stał się pilnym uczniem, znającym dodawanie, odejmowanie, zasady mnożenia, już nie tylko rozpoznaje litery, ale pisze zdania, zna kolory, zapisuje swoje imię i nazwisko. Rośnie nam mały geniusz? Czas pokaże.

Dni coraz mniej, a w głowach jakby coraz więcej pomysłów, które wylewamy w oratorium czy w czasie zajęć z chłopakami. Pojawiające się inicjatywy, pomysły na gry czy techniki uczenia? To tylko na „misji HAND MADE”.
Zegar misyjny zaczął bić coraz szybciej; zostało zaledwie kilkanaście dni do wyjazdu, zajęć z chłopakami, wieczorów filmowych, kilka Eucharystii na ghańskim lądzie, spotkań w oratorium. Jeszcze wschody i zachody słońca, a po ostatnim zachodzie, słońce obudzi nas w domu.

Czy będzie nam trudno wyjechać? Chyba każda z nas odpowie sobie na to, kiedy nadejdzie już ten dzień. Bo czy łatwo opuścić ukochany kraj, by powrócić do ukochanego kraju? W każdym razie „Polak potrafi”.

Z pozdrowieniami od gości naszej polskiej ambasady i od członka honorowego – kota Tygrysa,

Agucha

PS. Uczynił wszystko piękne w swoim czasie (Koh 3,11).

Kochana Anku!

Mija miesiąc od kiedy otrzymałam od Ciebie list. Wciąż jednak czuję w powietrzu zapach podróży Bonanzą i te niezliczone kilometry dróg, które pokonywaliśmy zmęczonymi już oponami, dyszącym silnikiem i przegrzanymi blachami. Jednak pomimo prób, nie udało mi się zatrzymać czasu, przeleciał przez palce w liczbie trzydziestu już dni.

Chciałabym Ci opowiedzieć o tym, co wydarzyło się w Sunyani w czasie, kiedy do polskich kościołów dzieci, rodzice i dziadkowie biegną święcić pokarmy w koszyczku. Kiedy nocą przy kościołach mrok rozjaśnia ogień paschalny, a śpiochów budzi dźwięk dzwonu obwieszczający zmartwychwstanie naszego Pana! Nie zapomnijmy przecież o tradycjach Poniedziałku Wielkanocnego.

Zacznijmy jednak od początku… Wielkiego Tygodnia.

Niedziela Palmowa to tradycyjna procesja z palmami. Jednak o ile w Polsce rozpropagowana jest tradycja kolorowo ubranych gałązek, tutaj wszystko się zieleni. Ale zieleni się prawdziwą palmą, gdyż tej mamy tu pod dostatkiem. Jednak, kiedy obróciłam się wokół własnej osi, ujrzałam piękne kompozycje, splecione warkocze, układane w różnym kształcie zielone supły. A te arcydzieła wykonane tylko na jednej gałązce, dasz wiarę? Pamiętaj, że błogosławieni, którzy nie widzieli.

Kolejne dni podarowały nam możliwość uczestnictwa w Mszy Krzyżma, która w Polsce celebrowana jest w Wielki Czwartek. Tutaj zapraszani są na ten wyjątkowy wieczór wszyscy księża, bracia, siostry zakonne, a także wierni świeccy. Wszystko po to, by w czasie homilii usłyszeć z ust biskupa słowa, iż każdy z nas jest kapłanem dzieła misyjnego, do jakiego zostaliśmy powołani. Już dwa dni później nastał Wielki Czwartek. Bawiąc się w Sherlock’a Holmes’a poszukiwaliśmy Mszy, która zostanie odprawiona w języku angielskim. Po wykonaniu kilku telefonów i upewnieniu się co do lokalizacji kościoła, wyruszyliśmy wieczorem na Eucharystię. Na próżno nasza radość – pierwsze słowa księdza rozwiały nasze nadzieje, gdyż w głośnikach zabrzmiał dumny język TWI. Pamiętam, że studiowałaś wtedy to niecodzienne sklepienie kościoła Franciszkanów, ja z kolei liczyłam kolumny. Pamiętam, że były niebieskie. Choć język był dla nas niezrozumiały, dzięki obrządkom wspólnym dla całego Kościoła Powszechnego, byliśmy w stanie odkryć szyfr, jakim powinniśmy się zachować w danym momencie. Wielki Piątek nie zwiastował nam lingwistycznej zmiany, jednak nie to było teraz ważne. Całe Sunyani pogrążyło się w żałobie, podążając Drogą Krzyżową ulicami miasta. Tłumy (setki ludzi, jeżeli nie tysiące) wędrowały ubrane na czarno za krzyżem, obok którego szedł biskup i służba liturgiczna odpowiedzialna za prowadzenie rozważań. O godzinie 15.00 wszyscy ponownie zebraliśmy się w ławkach katedry, by rozpocząć adorację. Tym razem jednak z Lectio Divina wyrwał nas głos biskupa. Kazanie było również w języku angielskim, w co nie potrafiłam uwierzyć przez jakieś dwa zdania Jego wypowiedzi. To chyba wystarczyło na cały dzień, gdyż do dziś w uszach odbija mi się pytanie, które nam postawił. „Czy Ty znasz Jezusa, który umarł na krzyżu?”.

Ghańczycy przywiązują wielką wagę do celebrowania pogrzebu, co widać było przez cały dzień, kiedy wielu mieszkańców Sunyani, ubierając się w czarne szaty, a także uczestnicząc w nabożeństwach, oddaje hołd Jezusowi z Nazaretu. Czy nie uważasz, że Polacy powinni się tego nauczyć? Przecież chodziłoby tylko o znalezienie czasu na refleksję i odszukanie odpowiedzi, z jakiego właściwie powodu piekę baby, kroję sałatki i biegnę do kościoła z wymalowanymi pisankami. Ale co do pisanek! Choć w Ghanie brakuje pięknej polskiej tradycji święcenia pokarmów, to przynajmniej pomalowane pisanki, śpiące na rzeżusze udekorowały nasz świąteczny stół. Ale o tym jeszcze nie teraz. Szynka będzie niedługo, bądź tylko cierpliwy Przyjacielu.

Wielka Sobota to Wigilia Paschalna, podczas której radość wręcz wybuchła z chóru salezjańskiej parafii. Choć nie potrafiłyśmy wyśpiewać słów o zmartwychwstaniu, gdyż były w języku TWI, to jednak każdy język może wyznać słowa Alleluja! Jezus pokonał śmierć i strach! Następnego dnia, o poranku nadszedł czas na podbój wioski Adoe. Tym razem zebraliśmy się całym oddziałem wolontariuszy. Razem ze znanym Ci bratem Paolo za kierownicą ruszyliśmy w drogę. Na miejscu przywitała nas madame odpowiedzialna za prowadzenie kościoła i wspólnoty, po czym zaczęła się schodzić katolicka część osady. Nabożeństwo skromne, ale radość? Bogatsza niż w niejednej polskiej parafii. Od małego do najstarszego, wszyscy oddawali się śpiewom, tańcom i krzykom. Ile gardło mogło wyprodukować nowych tonacji. Co do tańca? Nigdy nie będę w stanie powtórzyć tego ghańskiego arcydzieła, tworzącego się przy dźwiękach cymbałów i bębnów. Po uczcie dla ducha przyszła część dla ciała. Na naszym stole zapachniał przecież już żurek z jajkiem, sałatki, sery, szynka i babka wielkanocna, choć nie pieczona w piekarniku, gdyż takiego nie posiadamy.
Tak minęły święta, a od nich jeszcze dwa tygodnie, zanim zobaczyłyśmy naszych rozbójników. W tym czasie ja wędrowałam po kartkach książek do Chin czy Hiszpanii, a Ty pobiegłaś gdzieś do mroźnej Syberii – też pomysły masz. Jednak trudno było też oprzeć się słonej bryzie oceanu, która skrywa poszukiwanego księcia. Myślałam, że znalazłam, ale to była tylko betonowa ryba na środku ronda. Dziś już pozostał na zdjęciach widok pokonywanych kilometrów, zdobytych zamków i fortec, a także podróży w czasie z przewodnikami, opowiadającymi o okrutnej historii niewolnictwa w Afryce Zachodniej. Teraz czekamy, aż z podróży wrócą nauczyciele naszych chłopaków, którzy wciąż wracają ze szkoły, przekazując wiadomość: nauczyciele wciąż strajkują. Zastanawiam się jednak czy ci sami nauczyciele nie spędzają dni i nocy w kolejkach po narodową kartę identyfikacyjną – dowód osobisty, gdyż zarządzeniem rządu każdy mieszkaniec Ghany ma zgłaszać się do punków, w których po złożeniu aplikacji, zrobieniu zdjęcia i odciskając swój palec, ma odczekać kilka miesięcy na swój dokument. W Sunyani pracowników jest siedmiu, mieszkańców prawie dziesięć tysięcy.

Na koniec chciałabym Ci podziękować za ostatnią niedzielę w oratorium. Pomimo drastycznie zwiększonego napływu uczestników, udało nam się okrzesać tłum. I to jak? Wieszając na ścianach znane im obrazki zwierząt i wciskając w dłonie ołówki. Godzinę później mogłyśmy już podziwiać dzieła ghańskich artystów. Tuż obok byłam jednak świadkiem rodzących się architektów, choć okazuje się, że brakuje im materiałów do budowania, w postaci drewnianych klocków (Gra dla dziecka, na dzień dziecka. Dołącz do nas!).  Na koniec tłum zaczął skakać w rytm znanej Waka Waka, a także przytupując za kowbojem Józiem z nowego hitu tanecznego.
Dobrej nocy Anku, pobudka już za kilka godzin, a trzeba wypocząć przed następną wędrówką dnia codziennego na naszym Afrykańskim Camino.

Twoja A.

PS. Ja jestem drogą, prawdą i życiem. (J14,6)